Czym jest due diligence prawne?
Due diligence prawne to analiza dokumentów i informacji dotyczących działalności przedsiębiorstwa. Jej celem jest rozpoznanie istotnych ryzyk prawnych, które mogą mieć znaczenie dla planowanej transakcji lub dalszego funkcjonowania firmy.
Badanie może dotyczyć zarówno bieżącej działalności, jak i zdarzeń z przeszłości. Obejmuje między innymi sposób powstania spółki, zawarte przez nią umowy, prawa do majątku oraz ewentualne spory. Zakres analizy zależy od charakteru firmy, branży oraz celu, w jakim jest przeprowadzana.
Due diligence nie ogranicza się do ustalenia, czy dokumenty istnieją. Znaczenie ma również to, jakie prawa i obowiązki z nich wynikają oraz czy ujawnione okoliczności mogą wpłynąć na planowaną decyzję biznesową.
Jakie obszary obejmuje badanie?
Zakres due diligence prawnego może być szeroki albo koncentrować się na wybranych kwestiach. W zależności od rodzaju działalności i planowanej transakcji analiza może obejmować:
- strukturę właścicielską i dokumenty spółki – w tym zasady jej reprezentacji oraz uprawnienia wspólników;
- umowy z kontrahentami – ich czas trwania, warunki rozwiązania, kary umowne i obowiązki stron;
- majątek przedsiębiorstwa – prawa do nieruchomości, urządzeń i innych składników wykorzystywanych w działalności;
- zobowiązania i zabezpieczenia – na przykład kredyty, pożyczki, poręczenia oraz obciążenia majątku;
- spory i postępowania – zarówno już prowadzone, jak i roszczenia, które mogą prowadzić do sporu;
- sprawy pracownicze – zasady zatrudnienia, zobowiązania wobec pracowników i potencjalne roszczenia;
- zezwolenia, licencje i decyzje administracyjne – jeżeli są wymagane do prowadzenia danej działalności;
- prawa własności intelektualnej i ochronę danych – między innymi prawa do znaków towarowych, oprogramowania oraz zasady przetwarzania danych osobowych.
Nie wszystkie obszary mają jednakowe znaczenie dla każdej firmy. Przykładowo w przedsiębiorstwie produkcyjnym szczególną rolę mogą odgrywać nieruchomości, decyzje środowiskowe i umowy dotyczące maszyn. Z kolei w firmie technologicznej ważne może być ustalenie, komu przysługują prawa do oprogramowania.
Jak przebiega due diligence prawne?
Badanie zwykle rozpoczyna się od określenia jego celu i zakresu. Następnie gromadzone są dokumenty oraz informacje dotyczące wybranych obszarów działalności. Mogą one pochodzić od samego przedsiębiorstwa, a także z dostępnych rejestrów i innych źródeł.
Kolejnym etapem jest analiza zebranych materiałów. Jeżeli dokumenty są niepełne lub budzą wątpliwości, mogą pojawić się dodatkowe pytania. Dostępność i aktualność informacji mają duże znaczenie dla możliwości oceny sytuacji firmy.
Wyniki badania są zazwyczaj przedstawiane w raporcie. Może on wskazywać ustalone okoliczności, obszary ryzyka oraz kwestie wymagające dalszego wyjaśnienia. Szczegółowość raportu zależy od zakresu przeprowadzonej analizy.
Kiedy przeprowadza się due diligence prawne?
Due diligence prawne jest często przeprowadzane przed zakupem przedsiębiorstwa lub nabyciem udziałów albo akcji w spółce. Pozwala lepiej poznać sytuację podmiotu, którego dotyczy transakcja, i ustalić, jakie kwestie mogą mieć wpływ na jej warunki.
Badanie może mieć znaczenie także przed połączeniem firm, pozyskaniem inwestora lub rozpoczęciem większego przedsięwzięcia. Bywa również wykonywane przez przedsiębiorstwo przygotowujące się do sprzedaży. Wówczas może pomóc w uporządkowaniu dokumentacji i rozpoznaniu spraw, które mogą zainteresować przyszłego nabywcę.
Słowo „niezbędne” należy jednak rozumieć ostrożnie. Due diligence prawne nie jest automatycznie obowiązkowe przy każdej transakcji. Jego znaczenie wynika przede wszystkim ze skali przedsięwzięcia, rodzaju działalności i możliwych konsekwencji podjęcia decyzji bez odpowiednich informacji. W niektórych sytuacjach szczególne przepisy lub warunki transakcji mogą przewidywać określone obowiązki sprawdzenia wybranych kwestii.
Dlaczego znaczenie ma przedmiot transakcji?
Zakup udziałów w spółce i zakup przedsiębiorstwa nie są tym samym. W pierwszym przypadku zmienia się właściciel udziałów, natomiast spółka nadal funkcjonuje jako ten sam podmiot. Co do zasady pozostaje ona stroną swoich umów oraz podmiotem praw i obowiązków.
Przy zakupie przedsiębiorstwa przedmiotem transakcji jest zorganizowany zespół składników służących do prowadzenia działalności. W takiej sytuacji znaczenie ma między innymi ustalenie, które składniki i prawa są objęte transakcją oraz czy ich przeniesienie wymaga spełnienia dodatkowych warunków. W określonych okolicznościach nabycie przedsiębiorstwa może również wiązać się z odpowiedzialnością nabywcy za zobowiązania związane z jego prowadzeniem.
Dlatego ocena ryzyka zależy nie tylko od sytuacji samej firmy, lecz także od konstrukcji planowanej transakcji.
Jakie znaczenie mają wyniki badania?
Ustalenia z due diligence mogą wpływać na decyzję o przeprowadzeniu transakcji oraz na jej warunki. Przykładowo ujawnienie sporu z ważnym kontrahentem albo ograniczeń dotyczących istotnej umowy może wymagać uwzględnienia tych okoliczności podczas negocjacji.
Wyniki badania mogą mieć znaczenie dla określenia ceny, terminu transakcji czy treści oświadczeń składanych przez strony. Niekiedy wskazują również na potrzebę uporządkowania określonych spraw przed zawarciem umowy.
Jednocześnie due diligence nie daje pewności wykrycia wszystkich problemów. Jego wyniki zależą między innymi od zakresu badania, dostępności dokumentów oraz prawidłowości przekazanych informacji. Część okoliczności może ujawnić się dopiero później.
Podsumowanie
Due diligence prawne służy uporządkowaniu wiedzy o sytuacji prawnej przedsiębiorstwa i rozpoznaniu ryzyk, które mogą mieć znaczenie dla planowanej decyzji. Jest szczególnie istotne przy transakcjach dotyczących firm i spółek, choć jego zakres oraz potrzeba przeprowadzenia zależą od okoliczności konkretnego przedsięwzięcia.
Więcej praktycznych porad prawnych można znaleźć na stronie kwkr.pl.